-A
+A

wyszukiwanie ogólne

Archiwum Państwowe w Katowicach Oddział w Raciborzu
ul. Solna 20
47-400 Racibórz
tel: (32) 755-33-77
fax: 755-33-78
email: apraciborz@katowice.ap.gov.pl
nr zespołu: 149 / 0
Karta: A i B
Psych Rybnik
Nazwa główna:
Śląski Zakład Psychiatryczny w Rybniku
Inne nazwy zespołu/twórcy:
Landes Heil- und Pflegeanstalt Rybnik
Dział:
instytucje ochrony zdrowia i opieki społecznej
kategoria:
------------------
Pomoce archiwalne:
inwentarz książkowy
spis roboczy
spis zdawczo-odbiorczy
Język: pol., niem.
Dostęp: tak
daty: [1877] 1886-1948 [1982] 1877  -  1877
1886  -  1948
1982  -  1982
Rozmiary: j.a. mb.
ogółem kat. A: 6135 22.3
opracowanych: 4913 15.5
bez ewidencji: 0 0
ogółem kat. B: 0 0
Rozmiary dokumentacji elektronicznej PLIKI mb DOKUMENTY
Ogółem: 0 0 0
Opracowany: 0 0 0
Bez ewidencji: 0 0 0
Dzieje twórcy: Decyzja o budowie szpitala dla psychicznie chorych została podjęta 27 maja 1881 r. przez niemiecki Wydział Prowincjonalny we Wrocławiu. Na siedzibę wybrano Rybnik, spośród 38 innych miast śląskich. Kosztorys budowy wynosił dwa miliony marek, które pozyskano z kontrybucji wojennej po wygranej przez Prusy wojnie z Francją w 1871 r. Otwarcie Zakładu Psychiatrycznego w Rybniku (Provinzial Irrenanstalt Rybnik) nastąpiło 18.05.1886 r. Pierwszym dyrektorem zakładu został dr med. Rudolf Zander. Początkowo planowano miejsce dla 600 łóżek, natomiast już w roku 1910 r. szpital rozrósł się do 1035 łóżek. W roku 1905 szpital zmienił nazwę na Provinzial Heil und Pflegeanstalt Rybnik. W 1913 r. nowym dyrektorem placówki został dr med. Albrecht von Kunowski . W 1921 r. w wyniku podziału poplebiscytowego na Górnym Śląsku miasto Rybnik przypadło Polsce. W lipcu tegoż roku szpital wraz z 800 pacjentami został przejęty przez polską administrację. Komisarycznym dyrektorem szpitala na czas jego przejęcia przez stronę polską został dyr. Kryzan. Zmieniono podówczas także nazwę na Śląski Zakład Psychiatryczny w Rybniku. W czasie wojny, późniejszych powstań śląskich i powojennego kryzysu gospodarczego obiekty szpitalne i cała przyległa doń infrastruktura uległy znacznej dewastacji. Pierwsze miesiące funkcjonowania szpitala pod kierownictwem nowego dyrektora dr Wietrzyńskiego, to jeden z najcięższych z okresów egzystencji tejże placówki. Brakowało lekarzy, pielęgniarzy, odczuwano nawet niedostatek zaopatrzenia dla chorych w żywność. Wkrótce po objęciu placówki na gruźlicę zmarł dyrektor Wietrzyński, a jego następcą został dr med. Michał Wiendlocha, który pozostał na tym stanowisku już do wybuchu II wojny światowej. Lata kierownictwa tego ostatniego to ?złoty wiek rybnickiego Zakładu?, który pod jego zarządem został gruntownie rozbudowany i unowocześniony. Błędem okazało się zorganizowanie na terenie rybnickiego zakładu przez ówczesny Urząd Wojewódzki, który był jednostką nadrzędną dla szpitala zakładu dla głuchoniemych z osobną dyrekcją i działem administracyjno-gospodarczym. Ostatecznie w wyniku nieustannego konfliktu interesów zakład dla głuchoniemych został przeniesiony do Lublińca. Po tej przeprowadzce palcówka dysponowała 1500 wolnymi łóżkami. Okres okupacji hitlerowskiej to niezwykle dramatyczny czas w historii szpitala. Nowym dyrektorem placówki został dr med. Hans Wilcke. Zmieniono także po raz kolejny nazwę na Landes Heil und Pflegeanstalt Rybnik. W kolejnych latach następcami dr Wilcke byli dr Herzberg oraz dr Riepenhausen. Podczas wojny w szpitalu Niemcy na szeroką skale prowadzili proceder eutanazji nieuleczalni chorych oraz głęboko upośledzonych pacjentów. W pierwszej kolejności uśmiercono osoby pochodzenia żydowskiego, a następnie zabijano pozostałych obłożnie chorych. Rekonwalescentów rybnickiej placówki mordowano w obecnym domu pielęgniarek oraz przyszpitalnej kostnicy. Jednocześnie szpital zwiększył liczbę wolnych miejsc do 1650 łóżek. W styczniu 1945 roku Niemcy w obawie przed nadciągającym frontem rozpoczęli ewakuację szpitala, wywożąc chorych w głąb Niemiec oraz do czeskiej Opawy i Jabłonkowa oraz do Zakładu Psychiatrycznego w Branicach. Ostatni transport wraz z personelem i dyrekcją odjechał 24 stycznia 1945. Na terenie placówki pozostało około 700 chorych pod opieką nielicznego personelu. Teren obiektów szpitalnych zajęły oddziały niemieckiej armii, co w konsekwencji zaowocowało ciężkimi walkami na terenie szpitalnym ze szturmującą Armią Czerwoną. Ostatecznie z pogromu wojennego ocalało zaledwie 81 chorych . 28 marca 1945 r. szpital został przejęty przez polska administrację. Zniszczenia i dewastacja obiektu znacznie przewyższyła swą skalą te po I wojnie światowej. Zważywszy na ogrom strat i powojenne trudności oficjalne otwarcie placówki nastąpiło dopiero 1 lutego 1947 r. szpital dysponował w chwili otwarcia 103 wolnymi łóżkami. Pierwszym powojennym dyrektorem został dr Józef Wilczek, który jednakże dość szybko zrezygnował ze stanowiska przechodząc do placówki w Branicach koło Głubczyc. Dużą zasługę w odbudowie szpitala i jego dalszym funkcjonowaniu należy przypisać osobie Augustyna Teodora, przedwojennego intendenta zakładu, a podczas wojny więźnia obozów w Oświęcimiu, a od stycznia 1945 r. w Mauthausen. Po wojnie jako jeden z pierwszych przybył do Rybnika stawiając sobie za cel przywrócenia do życia rybnickiego szpitala psychiatrycznego. W grudniu 1948 r. na mocy ustawy zawartej w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej nr 45 poz. 434 szpital został przejęty przez Skarb Państwa (w okresie międzywojennym był własnością Skarbu Śląskiego) co zaowocowało zmianą nazwy na Państwowy Szpital dla Nerwowo i Psychicznie Chorych w Rybniku.
Autor wstępu i inwentarza: mgr Krzysztof Stopa

Zawartość: Trudny do ustalenia ilościowy stan zachowania akt. Znacząca część dokumentacji szpitala została bezpowrotnie zniszczona podczas działań wojennych wiosną 1945 r. Zachowały się jedynie teczki personalne pacjentów i personelu szpitala oraz 1 teczka zawierająca plany architektoniczne kilku wybranych obiektów szpitala z lat 1921 a 1939 r. Nie ma także pewności, czy w/w dokumentacja osobowa jest kompletna, czy jest to tylko pewien fragment niemożliwej już do odtworzenia pełniejszej dokumentacji personalnej pracowników i pacjentów sprzed 1945 r. Nie zachował się żaden inny rodzaj dokumentacji Szpitala.
Zespół podzielono na następujące serie:
1. Teczki personalne pracowników szpitala, 1886-1922 , sygn. 1 - 295
2. Teczki personalne pacjentów szpitala, [1877] 1886-1948 [1982], sygn. 296-4912
3. Plany budowlane budynków szpitalnych, 1921-1939, sygn. 4913

Newsletter NDAP